अर्जुन उवाच । ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः । तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥१॥
arjuna uvāca । ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayānvitāḥ । teṣāṁ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ ॥
श्रीभगवानुवाच । त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥२॥
śrībhagavānuvāca । trividhā bhavati śraddhā dehināṁ sā svabhāvajā । sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṁ śṛṇu॥
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत । श्रद्धामयो ̍ यं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥३॥
sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata । śraddhāmayo ̍ yaṁ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ॥
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥४॥
yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṁsi rājasāḥ । pretānbhūtagaṇāṁścānye yajante tāmasā janāḥ ॥
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः । दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥५॥
aśāstravihitaṁ ghoraṁ tapyante ye tapo janāḥ । dambhāhaṅkārasaṁyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ ॥
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः । मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥६॥
karṣayantaḥ śarīrasthaṁ bhūtagrāmamacetasaḥ । māṁ caivāntaḥśarīrasthaṁ tānviddhyāsuraniścayān ॥
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः । यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥७॥
āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ । yajñastapastathā dānaṁ teṣāṁ bhedamimaṁ śṛṇu ॥
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुख प्रीतिविवर्धनाः । रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥८॥
āyuḥsattvabalārogyasukha prītivivardhanāḥ । rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ ॥
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्ण रूक्षविदाहिनः । आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥९॥
kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇa rūkṣavidāhinaḥ । āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ ॥
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् । उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥१०॥
yātayāmaṁ gatarasaṁ pūti paryuṣitaṁ ca yat । ucchiṣṭamapi cāmedhyaṁ bhojanaṁ tāmasapriyam ॥
अफलाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते । यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥११॥
aphalāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate । yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ ॥
अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् । इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥१२॥
abhisandhāya tu phalaṁ dambhārthamapi caiva yat । ijyate bharataśreṣṭha taṁ yajñaṁ viddhi rājasam ॥
विधिहीनमसृष्तान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् । श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥१३॥
vidhihīnamasṛṣtānnaṁ mantrahīnamadakṣiṇam । śraddhāvirahitaṁ yajñaṁ tāmasaṁ paricakṣate ॥
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥१४॥
devadvijaguruprājñapūjanaṁ śaucamārjavam । brahmacaryamahiṁsā ca śārīraṁ tapa ucyate ॥
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥१५॥
anudvegakaraṁ vākyaṁ satyaṁ priyahitaṁ ca yat । svādhyāyābhyasanaṁ caiva vāṅmayaṁ tapa ucyate ॥
मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः । भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥१६॥
manaḥ prasādaḥ saumyatvaṁ maunamātmavinigrahaḥ । bhāvasaṁśuddhirityetattapo mānasamucyate ॥
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः । अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥१७॥
śraddhayā parayā taptaṁ tapastattrividhaṁ naraiḥ । aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṁ paricakṣate ॥
सत्कारमानपाजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् । क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥१८॥
satkāramānapājārthaṁ tapo dambhena caiva yat । kriyate tadiha proktaṁ rājasaṁ calamadhruvam ॥
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः । परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥१९॥
mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ । parasyotsādanārthaṁ vā tattāmasamudāhṛtam ॥
दातव्यमिति यद्दानं दीयते ̍ नुपकारिणे । देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥२०॥
dātavyamiti yaddānaṁ dīyate ̍ nupakāriṇe । deśe kāle ca pātre ca taddānaṁ sāttvikaṁ smṛtam ॥
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः । दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥२१॥
yattu pratyupakārārthaṁ phalamuddiśya vā punaḥ । dīyate ca parikliṣṭaṁ taddānaṁ rājasaṁ smṛtam ॥
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते । असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥२२॥
adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate । asatkṛtamavajñātaṁ tattāmasamudāhṛtam ॥
ओम्तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः । ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥२३
omtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ । brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā ॥
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः । प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥२४॥
tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ । pravartante vidhānoktāḥ satataṁ brahmavādinām ॥
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः । दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥२५॥
tadityanabhisandhāya phalaṁ yajñatapaḥkriyāḥ । dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ ॥
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते । प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥२६॥
sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate । praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate ॥
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते । कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥२७॥
yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate । karma caiva tadarthīyaṁ sadityevābhidhīyate ॥
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥२८॥
aśraddhayā hutaṁ dattaṁ tapastaptaṁ kṛtaṁ ca yat । asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha ॥
ओम् तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकॄष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम षप्तडशो ̍ ध्यायः
om tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṁ yogaśāstre śrīkṝṣṇārjunasaṁvāde śraddhātrayavibhāgayogo nāma ṣaptaḍaśo ̍ dhyāyaḥ