श्रीभगवानुवाच । मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः । असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥१॥
śrībhagavānuvāca । mayyāsaktamanāḥ pārtha yogaṁ yuñjanmadāśrayaḥ । asaṁśayaṁ samagraṁ māṁ yathā jñāsyasi tacchṛṇu ॥
ज्ञानं ते ̍ हं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः । यज्ज्ञात्वा नेह भूयो ̍ न्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥२॥
jñānaṁ te ̍ haṁ savijñānamidaṁ vakṣyāmyaśeṣataḥ । yajjñātvā neha bhūyo ̍ nyajjñātavyamavaśiṣyate ॥
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये । यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥३॥
manuṣyāṇāṁ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye । yatatāmapi siddhānāṁ kaścinmāṁ vetti tattvataḥ ॥
भूमिरापो ̍ नलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च । अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥४॥
bhūmirāpo ̍ nalo vāyuḥ khaṁ mano buddhireva ca । ahaṅkāra itīyaṁ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā ॥
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् । जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥५॥
apareyamitastvanyāṁ prakṛtiṁ viddhi me parām । jīvabhūtāṁ mahābāho yayedaṁ dhāryate jagat ॥
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय । अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥६॥
etadyonīni bhūtāni sarvāṇītyupadhāraya । ahaṁ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā ॥
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय । मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥७॥
mattaḥ parataraṁ nānyatkiñcidasti dhanañjaya । mayi sarvamidaṁ protaṁ sūtre maṇigaṇā iva ॥
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः । प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥८॥
raso ̍ hamapsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ । praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṁ nṛṣu ॥
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ । जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥९॥
puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṁ ca tejaścāsmi vibhāvasau । jīvanaṁ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu ॥
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् । बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥१०॥
bījaṁ māṁ sarvabhūtānāṁ viddhi pārtha sanātanam । buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham ॥
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् । धर्माविरुद्धो भूतेषु कामो ̍ स्मि भरतर्षभ ॥११॥
balaṁ balavatāṁ cāhaṁ kāmarāgavivarjitam । dharmāviruddho bhūteṣu kāmo ̍ smi bharatarṣabha ॥
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये । मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥१२॥
ye caiva sāttvikā bhāvā rājasāstāmasāśca ye । matta eveti tānviddhi na tvahaṁ teṣu te mayi ॥
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् । मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥१३॥
tribhirguṇamayairbhāvairebhiḥ sarvamidaṁ jagat । mohitaṁ nābhijānāti māmebhyaḥ paramavyayam ॥
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया । मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥१४॥
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā । māmeva ye prapadyante māyāmetāṁ taranti te ॥
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः । माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥१५॥
na māṁ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ । māyayāpahṛtajñānā āsuraṁ bhāvamāśritāḥ ॥
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन । आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥१६॥
caturvidhā bhajante māṁ janāḥ sukṛtino ̍ rjuna । ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha ॥
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते । प्रियो हि ज्ञानिनो ̍ त्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥१७॥
teṣāṁ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate । priyo hi jñānino ̍ tyarthamahaṁ sa ca mama priyaḥ ॥
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् । आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥१८॥
udārāḥ sarva evaite jñānī tvātmaiva me matam । āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṁ gatim ॥
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते । वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥१९॥
bahūnāṁ janmanāmante jñānavānmāṁ prapadyate । vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ ॥
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः । तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥२०॥
kāmaistaistairhṛtajñānāḥ prapadyante ̍ nyadevatāḥ । taṁ taṁ niyamamāsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā ॥
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति । तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥२१॥
yo yo yāṁ yāṁ tanuṁ bhaktaḥ śraddhayārcitumicchati । tasya tasyācalāṁ śraddhāṁ tāmeva vidadhāmyaham ॥
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते । लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान् ॥२२॥
sa tayā śraddhayā yuktastasyārādhanamīhate । labhate ca tataḥ kāmānmayaiva vihitānhi tān ॥
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् । देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥२३॥
antavattu phalaṁ teṣāṁ tadbhavatyalpamedhasām । devāndevayajo yānti madbhaktā yānti māmapi ॥
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः । परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥२४॥
avyaktaṁ vyaktimāpannaṁ manyante māmabuddhayaḥ । paraṁ bhāvamajānanto mamāvyayamanuttamam ॥
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः । मूढो ̍ यं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥२५॥
nāhaṁ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ । mūḍho ̍ yaṁ nābhijānāti loko māmajamavyayam ॥
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन । भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥२६॥
vedāhaṁ samatītāni vartamānāni cārjuna । bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṁ tu veda na kaścana ॥
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत । सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥२७॥
icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata । sarvabhūtāni sammohaṁ sarge yānti parantapa ॥
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥२८॥
yeṣāṁ tvantagataṁ pāpaṁ janānāṁ puṇyakarmaṇām । te dvandvamohanirmuktā bhajante māṁ dṛḍhavratāḥ ॥
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये । ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥२९॥
jarāmaraṇamokṣāya māmāśritya yatanti ye । te brahma tadviduḥ kṛtsnamadhyātmaṁ karma cākhilam ॥
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः । प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥३०॥
sādhibhūtādhidaivaṁ māṁ sādhiyajñaṁ ca ye viduḥ । prayāṇakāle ̍ pi ca māṁ te viduryuktacetasaḥ ॥
ओम् तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानविज्ञानयोगो नाम सप्तमोऽध्यायः
om tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṁ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṁvāde jñānavijñānayogo nāma saptamo ̍ dhyāyaḥ